Ülkemizde çeşitli boyutlarda pek çok laboratuvar halen
hizmet vermektedir. Hizmet verdikleri hastanelerin kapasitelerine göre test
olanakları da değişiklik göstermektedir. Bu laboratuvarların bir kısmı
mikrobiyoloji, biyokimya, patoloji gibi alanları ayrı ayrı yürütmekte iken,
bazıları merkez laboratuvarı olarak hizmet vermektedir. Şehir hastaneleri ve
bazı üniversitelerde bu hizmet özel şirketler tarafından yürütülmektedir. Bu laboratuvarların birçoğu modern tasarım ve teknolojiye
sahipken, bazıları eski binalarda, güncel teknolojiden ve olanaklardan uzak bir
şekilde hizmet vermekte ve buralara tayin olan meslektaşlarımızın mevcut durumu
iyileştirmeleri ve geliştirmeleri gerekmektedir. Özellikle uzmanlık eğitimini
yeni tamamlamış bir meslektaşımızdan, satın alma koşullarından standartlara
uyuma; bulundukları bölgelerin endemik etkenlerine yönelik yeni testleri
sisteme eklemelerinden bu testlere uygun laboratuvar ortamlarını yaratmalarına
ve bu testlerin iç ve dış kalite kontrollerine kadar her noktada fikir
yürütmeleri ve bunları pratiğe sokmaları; tüm bunların yanı sıra, çalışma
ortamlarının yeniden organizasyonu ve tâdilatına katkıda bulunmaları
beklenmektedir. Bu konularda onlara destek verebilecek derli toplu, yeterli
yerli bilimsel kaynağın bulunmaması, bu meslektaşlarımızın kendilerini birçok
noktada yetersiz hissetmesine neden olmaktadır. Yeni bir tıbbi mikrobiyoloji laboratuvarının kurulması ya da
mevcut bir laboratuvarın yenilenmesi için; mekân, iş akışı, dolaplar,
ekipmanlar, havalandırma, aydınlatma, sıhhi tesisat, elektrik donanımı, test
yöntemleri, testleri etkileyen tasarım konuları ve biyogüvenlik
uygulamalarının, sorun çıkarmayacak şekilde planlanması ve bu konularda akıllı
seçimler yapılması gerekmektedir. Laboratuvar ve personel yönetiminin;
teknoloji ve prosedür ile ilgili değişikliklere daha kolay ve etkili bir
şekilde yanıt vermesini sağlayacak şekilde düzenlenmesi, her zamankinden daha
önemlidir. İşte bu noktada uygun laboratuvar tasarımı, birçok öğenin dikkatli
bir şekilde harmanlanmasını gerektirir ve bu, ancak fırsatlar, olasılıklar ve
potansiyel sorunlar iyi anlaşıldığında etkili bir şekilde
gerçekleştirilebilir. Günümüzde klinik laboratuvarlar; teknolojik gelişmeler,
artan bilgisayar kullanımı ve azalan iş gücüyle ortaya çıkan sayısız değişime
uyum sağlamak zorunda kalmaktadır. Laboratuvar çalışanları, klinikte etkili
olmak ve rekabette öne çıkmak için, tesislerine entegre etmeleri gereken yeni
prosedür ve ekipmanlarla karşı karşıya kalmakta ve bu nedenle birçok
laboratuvar yöneticisi, laboratuvarlarının işlevsel sürdürülebilirliğini
korumak için mevcut tesisleri yenilemek veya yeniden düzenlemek zorunda kalmaktadır. Tüm bunları planlarken; dünyada ve ülkemizde bu konuda
çıkarılmış kanunlar, yönetmelikler, talimatlar ve uygulama standartları
güvenilir birer yol gösterici olacaktır. Önerilen yönergeler, daha kabul
edilebilir güvenlik veya işlevsellik düzeylerini standardize etmeyi
amaçlamaktadır. Bu kitapta atıfta bulunulan referansların çoğu, başta Amerika
Birleşik Devletleri, Avrupa ülkeleri ve birçok ülkenin yanı sıra ülkemizin
gerekliliklerine de atıfta bulunmaktadır. Laboratuvar tasarımı, dikkatli ve özenli bir şekilde
uygulandığında iyi planlanmış ve son derece işlevsel bir laboratuvarla
sonuçlanan birçok faaliyeti içerir. Laboratuvar, çalışanlar için tasarlanmalı
ve onlara üretkenliği artıran güvenli ve keyifli bir çalışma ortamı sunmalıdır.
İyi bir çalışma ortamı sağlayan laboratuvarlar, seçkin araştırmacıların işe
alınmasına ve elde tutulmasına yardımcı olacaktır. Laboratuvar yöneticilerinin, binlerce sayfalık farklı ve
görünüşte çelişkili yönetmeliklere aşina olmalarını veya boş zamanlarında
mimarlık ve mühendislik konularında uzmanlaşmalarını beklemek mantıklı
değildir. Bu konu, laboratuvar tasarımı konusunda uzmanlaşmış danışmanların,
mimarların ve mühendislerin yanı sıra, yönetmeliklerin uygulanmasından sorumlu
görevlilerin uzmanlık alanıdır. Bu kitabı, ilgili diğer yayınlardan ayıran bir özellik,
birçok farklı dokümanda yer alan birçok konunun birlikte ele alınmış olmasıdır.
Bu kitap ile, laboratuvar tasarım öğeleri hakkında temel bilgiler vermek ve bir
laboratuvar tasarlarken dikkate alınması gereken tasarım öğeleri hakkında
yardımcı olmak ve rehberlik sağlamak amaçlanmıştır. Bu proje, ülkemizde doğru
yönde bir başlangıç olacak ve yıllar içerisinde ülkemizde meydana gelebilecek
kanun ve yönetmelik değişikliklerine göre revize edilebilecek bir kaynak
oluşturacaktır. Prof. Dr. Ahmet BAŞUSTAOĞLU Prof. Dr. Dürdal US |
